پژوهشگر ایرانی دانشگاه «پنجاب» هند موفق به كشف كاملترین و متنوعترین مجموعه فسیل حشرات و عنكبوتها با قدمت 52 میلیون سال در صمغ درختان برجای مانده در یك معدن زغالسنگ در هند شد.
به گزارش خبرنگار «پژوهشی» خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، نتایج این كشف كه از سوی«دكتر حبیب علیمحمدیان» - دانشآموخته ایرانی دكتری زمین شناسی و پژوهشگر مركز مطالعات پیشرفته زمینشناسی دانشگاه «پنجاب» هند - انجام شده اطلاعات مهمی را درباره حركت و جدا شدن قاره هندوستان از آفریقا قبل از برخورد با قاره آسیا در اختیار دیرینهشناس قرار میدهد.
روابط دیرینه - بیوجغرافیایی حشرات و عنكبوتها در رابطه با ژئودینامیك مدلهای صفحات تكتونیكی آمریكای مركزی و رابطه آن با ماداگاسكار آفریقا برای پی بردن و دانستن تاریخ چندگانه مهاجرتی این حشرات مورد استفاده قرار گرفته است.
دكتر علیمحمدیان چندی پیش نیز با همكاری محققانی از هند و سوئد با كشف قدیمی ترین بقایای گیاهان علفی در فسیل فضولات بر جای مانده از گونهای دایناسور با قدمتی حدود 67 میلیون سال به سرنخهای جدیدی در بررسی سیر تكامل گیاهان و دایناسورها دست یافت كه نتایج آن علاوه بر چاپ در مجله علمی معتبر «ساینس»، بازتاب قابل توجهی در مجامع علمی و خبری جهان داشته و تحقیقات در زمینه روند تكامل گیاهان و دایناسورها را وارد مسیری جدید كرده است.
این دانشآموخته جوان زمینشناسی كه در حال حاضر، پس از پایان تحصیلات دكتری، جهت فعالیت در مراكز علمی تحقیقاتی داخلی به ایران بازگشته است، در گفتوگو با خبرنگار «پژوهشی» خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) درباره یافتههای اخیرش كه از آن به عنوان كاملترین و متنوعترین مجموعه فسیل حشرات بازیابی شده در صمغ درختان هند یاد میكند، اظهار داشت: این مجموعه شامل بقایای چندین گونه عنكبوت - كه به صورت كامل حفظ شدهاند -، گونههایی از پروانهها - كه در یك مورد حتی شبكههای چشمی هم به طور بسیار عالی حفظ شدهاند - ، مگسها و عقرب، گونهای شبپره و زنبور، پشه و انواع دیگر حشرات، لارو مورچه، گرده درختان و گیاهان مختلف است.
وی با بیان این كه حشرات بسیار به ندرت فسیل شده و معدود فسیلهای برجای مانده از آنها نیز عمدتا چندان قابل بررسی نیستند، اظهار داشت: تنها راه مطالعه تنوع حیاتی موجودات خشكیزی - شامل حشرات و عنكبوتها- از دوره پرمین تا به حال، بررسی فسیلهای برجای مانده از آنها در قطرات و تكههای صمغ درختان است كه معمولا در معادن زغالسنگ یافت میشود.
اگرچه تا به حال چند گزارش متفرقه از فسیل حشرات در صمغ درختان از هندوستان رسیده است ولی پژوهش اخیر اولین گزارش از این نوع است كه شامل تنوعی از حشرات فسیل شده در صمغ درختان بوده و امكان بررسیها و مطالعاتی را فراهم میكند كه به هیچ وجه در حالتی غیر از فسیل شدن در صمغ درختان ممكن نیست.
این پژوهشگر خاطرنشان كرد: حالت استثنایی فسیل شدن حشرات دوره ائوسن هندوستان، علاوه بر اطلاعاتی كه میتواند درباره جدا شدن قاره هندوستان از آفریقا، مهاجرت حشرات و عنكبوتها در طول تاریخ و بررسی وضعیت فیزیكی آنها در مقایسه با گونههای مشابه كنونی در اختیار دانشمندان قرار دهد، شاید بتواند زمینه دستیابی به DNA حشرات ماقبل تاریخ - خصوصا پشه - و مقایسه خصوصیات DNA آنها با حشراتی كه در حال حاضر در جنوب آسیا زندگی میكنند را فراهم كند.
علیمحمدیان تصریح كرد كه حتی حبابهای هوا و قطرات آب محبوس شده در داخل صمغ نیز میتواند حاوی اطلاعات باارزشی درباره شرایط جغرافیایی 52 میلیون سال پیش باشد چرا كه در آن دوران دما و همچنین میزان اكسیژن موجود در زمین بسیار بیشتر بوده و بنابراین آب و هوای محبوس شده در صمغها نیز به نوعی، نشاندهنده ویژگیهای آب و هوایی آن دوران هستند.
وی درباره چگونگی تعیین قدمت فسیلهای كشف شده به ایسنا گفت: قدمت این مجموعه و در واقع محل كشف آنها كه معدن ذغال ناخالص «واستان یپریزیان» هند است، براساس بیوچینهشناسی بقایای فورامینیفراها - كه انواع مختلف آنها در دورانهای مختلف زندگی كرده و منقرض شدهاند و به عنوان شناساگر سن فسیلها استفاده میشوند - و همچنین تحقیقات اخیر بر روی مجموعه فسیل كوسهماهیهای كشف شده در آن منطقه تعیین شده است.
علیمحمدیان خاطرنشان كرد: معادن ناخالص ذغال (لیگنایت) یكی از برجسته ترین مظاهر زمین شناسی كناره غربی صفحه تكتونیكی هندوستان قبل از برخورد هند با آسیا میباشد كه در دو كشور هند و پاكستان واقعند.
معدن واستان كه محل كشف این بقایای فسیلی است در شمال شرقی شهر «صورت»(Surat) ما بین دو رودخانه Narmada و Tapti واقع شده است.
وی در گفتوگو با ایسنا تصریح كرد: صمغ درختان در لابه لای ذغالهای ناخالص كه متناوبا روی هم قرار گرفته و حفاری شدهاند وجود دارد. فسیل كوسه ماهی نیز كه اخیرا در آن منطقه پیدا شده است، بیانگر شرایط زیست محیطی مردابی است كه متناوبا با دریای آزاد در تماس بوده است.
این متخصص زمینشناسی در ادامه درباره نحوه شناسایی و مطالعه صمغهای فسیلی اظهار داشت: دانههای صمغ حاوی فسیل حشرات بعد از ساییدن و شفافسازی با استفاده از روغن كنجد زیر میكروسكوپهای دوچشمی عكسبرداری شدهاند كه در بعضی از فسیلها با توجه به اینكه در صمغهای تیره رنگ فسیل شده بودند امكان عكسبرداری از آنها میسر نبود.
تنوع فسیلهای كشف شده در داخل صمغ درختان، بیانگر شرایط گوناگون فسیل شدن صمغهای ذكر شده است. به عنوان مثال وجود آمیب كه یك موجود خاكی است در صمغ درختان حاكی از آن است كه صمغ به صورت قطره روی زمین افتاده و سپس فسیل شده است و وجود گرده گیاهان در صمغ بیانگر فسیل شدن صمغ در روی درخت میباشد.
وی خاطرنشان كرد: این بقایای فسیلی برجای مانده از گردههای گیاهان در شناسایی نوع گیاهان موجود در آن منطقه از زمین در 52 میلیون سال پیش قابل استفاده است.
دكتر علی محمدیان در پایان گفتوگو با ایسنا تصریح كرد كه این پژوهش را در كنار تحقیقات رساله دكتری خود پیرامون كوه آتشفشان دماوند و بررسی فسیل فضولات برجای مانده از گونهای دایناسور گیاهخوار كه به كشف قدیمی ترین بقایای گیاهان علفی در جهان منجر شده، انجام داده است. منبع